Các xét nghiệm có thể dự đoán tuổi dậy thì ở trẻ

Chụp tuổi xương,xét nghiệm hormone,siêu âm và một số thăm dò chuyên sâu giúp bác sĩ đánh giá trẻ dậy thì sớm hay chậm,từ đó can thiệp phù hợp.Dậy thì là giai đoạn trẻ có nhiều thay đổi về thể chất,nội tiết và tâm lý,đánh dấu quá trình chuyển từ trẻ em sang người trưởng thành. Trước khi chỉ định xét nghiệm,bác sĩ xem xét tiền sử sức khỏe,chiều cao,cân nặng,tốc độ tăng trưởng,độ tuổi dậy thì của bố mẹ và thành viên trong gia đình.ThS.BS Đỗ Tiến Sơn,khoa Nhi,Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội,cho biết trẻ được đánh giá các dấu hiệu dậy thì theo thang Tanner (thang đo xác định sự phát triển của cơ quan sinh dục,ngực,lông mu theo 5 giai đoạn). Dưới đây là những xét nghiệm trẻ cần thực hiện.Chụp X-quang tuổi xươngĐây là một trong những xét nghiệm quan trọng nhất khi đánh giá dậy thì. Bác sĩ chụp X-quang bàn tay,cổ tay trái (hoặc bên tay không thuận) để xác định tuổi xương,sau đó so sánh với tuổi thật của trẻ. Nếu tuổi xương lớn hơn tuổi thực,trẻ có thể đang dậy thì sớm hoặc chịu tác động của hormone sinh dục trong thời gian dài. Ngược lại,tuổi xương chậm hơn tuổi thật thường gặp ở trẻ chậm dậy thì hoặc chậm phát triển thể chất.Tuổi xương tăng hay giảm có ý nghĩa phải dựa vào kết quả tính độ lệch chuẩn tuổi xương theo lứa tuổi. Kết quả tuổi xương còn giúp bác sĩ dự đoán chiều cao trưởng thành và quyết định có cần điều trị hay không.Xét nghiệm hormone sinh dụcXét nghiệm máu giúp đánh giá nồng độ các hormone liên quan như LH (Luteinizing hormone),FSH (Follicle stimulating hormone),Estradiol ở bé gái,Testosterone ở bé trai. Nếu các hormone này tăng cao phù hợp với giai đoạn dậy thì,trẻ có khả năng đã khởi động quá trình trưởng thành sinh dục. Ngược lại,nồng độ thấp hoặc bất thường có thể gợi ý rối loạn chức năng tuyến yên,vùng dưới đồi hoặc tuyến sinh dục.Siêu âm cơ quan sinh dụcSiêu âm giúp đánh giá mức độ phát triển của cơ quan sinh dục. Ở bé gái,siêu âm tử cung và buồng trứng giúp xác định kích thước tử cung,độ dày nội mạc tử cung,thể tích buồng trứng,sự xuất hiện của nang noãn hoặc u buồng trứng.Ở bé trai,siêu âm tinh hoàn có thể phát hiện bất thường về cấu trúc,u tinh hoàn hoặc các tổn thương gây tăng tiết hormone.Một bé gái chụp X-quang tuổi xương. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm AnhNghiệm pháp kích thích GnRHỞ nhiều trường hợp nghi ngờ dậy thì sớm,đặc biệt khi kết quả hormone ngẫu nhiên chưa rõ ràng,bác sĩ có thể chỉ định nghiệm pháp kích thích hormone GnRH. Trẻ được tiêm dưới da thuốc đồng vận hormone GnRH theo liều theo cân nặng quy định trong phác đồ,sau đó lấy máu nhiều lần để đo đáp ứng của LH và FSH.Theo bác sĩ Sơn,đây là tiêu chuẩn "vàng" để phân biệt dậy thì sớm trung ương (do hệ thần kinh trung ương kích hoạt quá sớm) với các dạng dậy thì sớm ngoại biên hoặc những thay đổi sinh lý lành tính.Chụp cộng hưởng từ (MRI) nãoKhông phải trẻ nào dậy thì sớm cũng cần chụp MRI. Bác sĩ thường chỉ định trong các trường hợp bé trai dậy thì sớm,bé gái dậy thì rất sớm (xa mốc 8 tuổi),trẻ bị đau đầu,nôn,giảm thị lực hoặc triệu chứng thần kinh,nghi ngờ tổn thương vùng dưới đồi hoặc tuyến yên. MRI giúp phát hiện bất thường như u vùng dưới đồi,u tuyến yên,dị dạng não hoặc các nguyên nhân ít gặp gây hoạt hóa sớm trục nội tiết.Xét nghiệm chức năng tuyến giápSuy giáp kéo dài đôi khi có thể gây biểu hiện giống dậy thì sớm hoặc làm chậm quá trình dậy thì. Do đó,bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm TSH và FT4 hoặc sàng lọc với TSH đơn độc để đánh giá hoạt động của tuyến giáp,đặc biệt khi trẻ chậm lớn,tăng cân,mệt mỏi,táo bón,chậm tiếp thu hoặc có dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý nội tiết.Xét nghiệm hormone tuyến thượng thậnMột số trẻ xuất hiện lông mu,lông nách,mùi cơ thể sớm nhưng chưa thực sự dậy thì hoặc không phù hợp giới tính. Khi đó,bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm như DHEA-S,17-hydroxyprogesterone (17-OHP),androstenedione hoặc cortisol. Các xét nghiệm này giúp phát hiện tăng sản thượng thận bẩm sinh,u tuyến thượng thận hoặc rối loạn nội tiết khác làm tăng tiết androgen.Xét nghiệm di truyền Nếu trẻ chậm dậy thì kéo dài,không có dấu hiệu phát triển sinh dục hoặc nghi ngờ mắc hội chứng di truyền,bác sĩ có thể chỉ định phân tích nhiễm sắc thể hoặc các xét nghiệm di truyền chuyên sâu. Xét nghiệm này giúp phát hiện bệnh lý như hội chứng Turner ở bé gái,hội chứng Klinefelter ở bé trai hoặc rối loạn gene ảnh hưởng đến sự phát triển sinh dục.Bác sĩ Sơn khuyến cáo,phụ huynh nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa Nội tiết Nhi nếu bé gái phát triển tuyến vú trước 8 tuổi hoặc có kinh nguyệt trước 9 tuổi; bé trai tăng kích thước tinh hoàn trước 9 tuổi; trẻ tăng chiều cao quá nhanh trong thời gian ngắn; xuất hiện lông mu,mụn trứng cá hoặc mùi cơ thể sớm.Bé gái đến 13 tuổi chưa phát triển tuyến vú hoặc bé trai đến 14 tuổi chưa có dấu hiệu dậy thì,chiều cao phát triển chậm cũng cần được kiểm tra đánh giá tăng trưởng. Phát hiện sớm các rối loạn dậy thì giúp trẻ được điều trị đúng thời điểm,bảo tồn chiều cao trưởng thành,hạn chế ảnh hưởng đến khả năng sinh sản trong tương lai.Trịnh MaiĐộc giả gửi câu hỏi về bệnh trẻ em tại đây để được bác sĩ giải đáp